KONSİNYE (KOMİSYONCU VASITASIYLA) SATIŞ İŞLEMLERİ, BELGELENDİRİLMESİ VE MUHASEBE KAYDI




kobi-destekBir imalatçı işletme, mamullerinin dağıtımında bayi, toptancı, perakendeci gibi aracılardan yararlanabilir. Bu durumda ya malların aracılara satışı ya da konsinyeolarak gönderilmesi söz konusudur. Konsinye durumunda, aracı (komisyoncu) malı satın almamaktadır; mallar, kendisinin ya da malı gönderenin saptayacağı fiyatlarla müşterilere satılmak ve satılamayan malların hepsinin ileride sahibine geri gönderilmek şartı ile komisyoncunun zilyetliğine bırakılması işlemine konsinye denilmektedir. Bu alım ve satım işlerinde ücret karşılığı kendi namına, müvekkili hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım satımı yapan kimseye de komisyoncu denilmektedir Komisyoncuyu diğer tüccar yardımcılarından ayıran önemli özellik, “kendi adına ve müvekkili hesabına hareket etmesi”dir.

Serbest piyasa ekonomisi şartlarında çalışan işletmelerin satışlarını ve pazar paylarını artırmak, güçlü rekabet ortamına dayanabilmek için ürettikleri veya satmak üzere satın aldıkları malları kendi işletmelerinde satabildikleri gibi bunu aracılar kanalı ile de satabileceklerdir. Buradaki amaç hem alıcı potansiyelini artırmak hem de işletmenin kâr marjını yükseltmektir.

Ülkemizdeki, vergi uygulamaları ve pazar koşullarında bazı ticari işletmelerin; satışlarının bir kısmını direk alıcı yerine komisyoncular (konsinyi) aracılığı ile gerçekleştirdikleri görülmektedir. Nihai satış işlemi olmayan bu tür teslimlerin vergisel boyutu ve muhasebeleştirme işlemleri özellik arz etmektedir. Ancak; vergisel ve muhasebeleştirme boyutunun sağlıklı irdelenmesi için öncelikle olayın Borçlar Hukuku yönünden ele alınması gerekmektedir.

II- BORÇLAR HUKUKU AÇISINDAN

Komisyoncu vasıtasıyla yapılan işlemlerin hukuki mahiyeti ve özellikleri 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 416 – 430. maddelerinde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

“Madde 416- Alım ve satım işlerinde komisyoncu, ücret mukabilinde kendi namına ve müvekkili hesabına kıymetli evrak ve menkul eşya alım ve satımını deruhte eden kimsedir.”

“Madde 430- Malzemesi iş sahibi tarafından verilmek suretiyle imal edilecek menkul eşya hakkındaki komisyon işleri, eşya misli şeylerden olmasa da, alım ve satım komisyonu hükmündedir.”

Alım ve satım komisyonu sayılmayan işleri ücret mukabilinde kendi namına ve müvekkili hesabına deruhte eden alım ve satım komisyoncusu ile komisyon işlerini kendisine sanat edinmeyip de arızi alarak üzerine alan tacir hakkında dahi bu babın hükümleri tatbik olunur.

Maddedeki “Müvekkil” deyimi, komisyoncuya iş veren kimseyi ifade etmektedir. Komisyoncular vasıtasıyla yapılan satışta satış kârı mal sahibine aittir. Komisyoncu ücret alır, “Komisyon” deyimi komisyoncunun aldığı bu ücrettir. Komisyoncu ile müvekkil arasındaki mukaveleye “Komisyoncu Mukavelesi” denir.

Komisyoncu vasıtasıyla yapılan satışlarda, komisyoncu malı, bir ücret karşılığında, fakat mal sahibi hesabına satar. Komisyoncu, ancak kıymetli evrak ve menkul alım satımı konusunda sözleşme yapabilir. Bunun dışında yapılan sözleşmelere vekalet hükümleri uygulanır.

Konsinye sözcüğünün anlamı, mülkiyet devri yapılmaksızın, malların satış sorumluluğunu yüklenen bir kişiye (komisyoncuya) gönderilmesidir. Gön-derilme ile malın mülkiyetinin değil, yalnızca zilyetliğinin devri söz konusu olmaktadır. Konsinye satışta mallar; gönderenin belirleyeceği fiyatlarla müşterilere satılmak üzere veya satılmadığı takdirde iade edilmek kaydıyla, gönderilenin zilyetliğine bırakılır.

Başka bir anlatımla, mal satışları bazı hallerde doğrudan doğruya yapılmaz. Bir kişi aracılığıyla olur. Mal aracının deposuna, bir banka deposuna, umumi mağazalara veya gümrük antrepolarına gönderilir. Emanet suretiyle yapılan bu şekildeki satışlara, konsinyasyon suretiyle satış denir. Malı gönderen tüccar veya işletmeye “konsinyatör” (Con-signor) ve malı satmak koşuluyla teslim alan tüccar veya işletmeye de “konsinyi” (Consignee) denilmektedir. Konsinye suretiyle satış işleminde, malın komisyoncuya (konsinyi) gönderilmesi satış sözleşmesine dayanmadığından mala ilişkin mülkiyet de devredilmemektedir.. Bu bakımdan komisyoncu aracılığı ile yapılan satış işlemlerinde komisyoncuya gönderilen maldan satılmayan kısmı, malı gönderen konsinyatörün stoklarında görünür.

III- VERGİ HUKUKU AÇISINDAN

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 10/d maddesine göre, komisyoncular vasıtasıyla veya konsin-yasyon suretiyle yapılan satışlarda, malların alıcıya teslimi vergiyi doğuran olay olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle teslim, malların komisyoncuya ve konsinyiye tevdiinde değil, malların bunlar tarafından gerçek alıcısına verilmesi anında meydana gelmektedir. Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 10/b maddesine göre malın tesliminden önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi anında vergiyi doğuran olay meydana gelmektedir

Komisyoncular aracılığıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda malın sahipleri tarafından, bu aracılara elden verilmesi veya gönderilmesi satış sözleşmesinden kaynaklanmadığı için, mülkiyetin nakline ilişkin bir işlem değildir. Mal satılmak üzere, bu kişilere bırakılmıştır. Gönderen, malın maliki durumundadır. Bu kişiler malın satışına aracıdır. Bu nedenle, malın söz konusu aracı kişilere satılmak üzere gönderilmesi (teslimi) katma değer vergisine tabi tutulmayacaktır.

ÖRNEK

Kurumlar Vergisi mükellefi olan İstanbul’daki imalatçı (A), 10 adet makineyi 15.03.2004 tarihinde satması için Ankara’daki (B) firmasına sevk irsaliyesi düzenleyerek sevk etmiştir. (B) firması makineleri 17.03.2004 tarihinde teslim almıştır. Söz konusu makinelerden 5 adedi (B) firması tarafından 15.06.2004 tarihinde (C) firmasına satılarak vergiyi doğuran olay 15.06.2004 tarihinde meydana gelmiştir. 5 adedinin faturası 15.06.2004 tarihinden geçerli olmak üzere (A) firması tarafından (C) firmasına kesilecek ve komisyoncu (B) ise komisyon karşılığı (sözleşme gereği) komisyon faturasını (A) firmasına kesecek, satılmayan ve konsinyide kalan 5 adedi ise (A) firmasının stok kayıtlarında kalmakta devam edecektir. Tüm taraflar için hasılat, hesaplanan KDV, indirilecek KDV 15.06.2004 tarihi itibari ile doğmaktadır (Muhasebeleştirme işlemi de buna göre yapılacaktır.).

Konsinye olarak satılmak üzere teslim edilen emtia için faturanın, irsaliye tarihinden itibaren değil, satışın gerçekleştirildiği tarihten itibaren 7 (yedi) gün içinde düzenlenmesi gerekmektedir.

Danıştay’ın bu konudaki bir Kararı’nın özeti aşağıdaki gibidir.

“Olayda yükümlü şirketin müşterisi durumundaki …Sanayi Anonim Şirketine ‘konsinye’ olarak gönderdiği kaynak ve punto makinaları için kanuni süreden sonra fatura düzenleyip katma değer vergisi beyannamesi verdiği gerekçesiyle adına ikmalen tarh olunan katma değer vergisi ile kesilen kaçakçılık cezasına karşı açılan davayı; ekonomi literatüründe konsinye’nin, bir işletmenin sahip olduğu malın bir kısmını satmak koşulu ile ve emanet olarak diğer bir işletmeye gönderilmesi işlemi olarak tanımlandığı, bu tanımlama karşısında, davacının imalatını yaptığı iki adet kaynak makinasının müşteri firmaya 31.03.1989 tarih ve 182912 sayılı sevk irsaliyesi ile gönderildiği, adı geçen irsaliyede ise, ‘konsinye olarak gönderilmiştir’ ibaresinin görüldüğü, bu durumda özel imalata konu emtianın müşteriye denenmek üzere gönderildiğinin kabulü gerekeceği, bu durumda, 31.03.1989 tarihli sevk irsaliyesi ile gönderilen makinaların müşteriye teslim tarihi, satın almanın kabul edildiği 11.09.1989 tarihi olduğuna göre, kabul tarihinden 4 gün sonra 15.09.1989 tarihinde satıcı tarafından fatura düzenlenmesinin ve bu satışa ait katma değer vergisinin süresinde (Eylül döneminde) beyan edilmesinin vergi ziyaına yol açmadığı gerekçesi ile kabul ederek tarhiyatı terkin eden … Vergi Mahkemesinin 12.03.1991 tarih ve 1991/328 sayılı kararının; satışların konsinye satış olmadığı, satıcı ile alıcı arasında bir temsilci veya aracının bulunmadığı, bir makinanın 6 ay gibi bir süre denenmesinin mümkün olmadığı iddialarıyla bozulması isteminin reddine karar verilmiştir.”

Yukarıda açıklandığı üzere komisyoncu veya konsinyeye emanet olarak verilen mallar komisyoncuların veya konsinyenin mülkiyetine geçmez. Komisyonculara veya konsinyiye malın satılmak üzere gönderilmesinde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 230/5. maddesi gereğince sevk irsaliyesi düzenlenmesi gerekmektedir. Malın komisyoncu veya konsinyi tarafından satılmasında, malın satıldığının süratle mal sahibine bildirilmesi ve mal sahibinin de VUK’un 230 ve 231. maddelerine uygun bir şekilde satış faturasını tanzim etmesi gerekmektedir.

Komisyoncu emanet olarak aldığı malı satması karşılığında hak ettiği komisyon ücreti için komisyon faturası düzenleyecek ve malının satımı için aracılık talep eden satıcıya gönderecektir. Bu durumda mal sahibinin düzenlediği faturanın satış bedeli + KDV, komisyoncunun düzenlediği faturanın da komisyon + KDV şeklinde olması gerekmektedir. Mal sahibinin düzenlediği faturadaki KDV, mal sahibinin alıcıdan tahsil ettiği ve vergi dairesine yatıracağı hesaplanan KDV’dir. Komisyoncunun düzenlediği faturadaki KDV ise, komisyoncunun hizmeti karşılığında mal sahibinden tahsil ettiği ve vergi dairesine yatıracağı hesaplanan KDV olup bu KDV aynı zamanda mal sahibinin komisyoncuya komisyon ücreti karşılığında ödediği ve indirim konusu yapacağı KDV’dir (9).

IV- MUHASEBE İŞLEMLERİ

A- SATICININ (KONSİNYATÖR) YAPACAĞI KAYITLAR

1- Malların komisyoncuya (konsinyiye) sevkine ilişkin muhasebe kaydı;

–––––––––––15.03.2004–––––––––––––

153 TİCARİ MALLAR

XX

153.02 Konsinye Olarak Gönderilen Mallar

153 TİCARİ MALLAR HS.

XX

153.01 Stoktaki Mallar

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

950 NAZIM HESAPLAR

XX

950.01 Konsinye Olarak Gönderilen Mallardan Alacaklar

951 NAZIM HESAPLAR

XX

951.01 Konsinye Olarak Gönderilen Mallardan Alacaklar

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

2- Malların komisyoncu (konsinyi) tarafından satışına ilişkin muhasebe kaydı;

–––––––––––15.06.2004–––––––––––––

120 ALICILAR HESABI

XX

600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI

XX

391 HESAPLANAN KDV HESABI

XX

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

3- Satışı yapılan malların, maliyet hesabına devrine ilişkin muhasebe kaydı:

–––––––––––15.06.2004–––––––––––––

621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ

XX

153 TİCARİ MALLAR

XX

153.02 Konsinye Olarak Gönderilen Mallar

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

951 NAZIM HESAPLAR

XX

951.01 Konsinye Olarak Gönderilen Mallardan Alacaklılar

950 NAZIM HESAPLAR

XX

950.01 Konsinye Olarak Gönderilen Mallardan

Alacaklar

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

4- Tahakkuk eden komisyoncunun (konsinyinin) komisyon bedelinin muhasebe kaydı;

–––––––––––15.06.2004–––––––––––––

760 PAZARLAMA SATIŞ DAĞ. GİD. HS.

XX

191 İNDİRİLECEK KDV HESABI

XX

320 SATICILAR HESABI

XX

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

B- KOMİSYONCUNUN (KONSİNYİNİN) YAPACAĞI KAYITLAR

1- Mallar konsinye olarak teslim alındığında yapılacak muhasebe kaydı;

–––––––––––15.03.2004–––––––––––––

940 NAZIM HESAPLAR

XX

940.01 Konsinye Olarak Emanet Alınan Mallar

941 NAZIM HESAPLAR

XX

941.01 Konsinye Olarak Emanet Verenler

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

2- Satış sonrası komisyon gelirinin kaydı ve Nazım Hesapların kapatılması;

–––––––––––15.06.2004–––––––––––––

120 ALICILAR HESABI

XX

600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI

XX

391 HESAPLANAN KDV HESABI

XX

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

941 NAZIM HESAPLAR

XX

941.01 Konsinye Olarak Emanet Mal Verenler

940 NAZIM HESAPLAR

XX

940.01 Konsinye Olarak Emanet Alınan Mallar

–––––––––––––––––/–––––––––––––––––

V- SONUÇ

Konsinye suretiyle (komisyoncu aracılığı ile) satışın anlamı, mülkiyet devri yapılmaksızın malın alıcı adayı durumundaki kimseye satılmak üzere komisyoncuya (konsinyiye) gönderilmesidir. Komisyoncuda satılmak üzere bekleyen malın mülkiyeti, satış vaki oluncaya kadar malı gönderende kalır. Bu mal yıl sonu itibariyle satılmamış durumda ise mal gönderenin stokları arasında yer alır.

Komisyoncu vasıtasıyla yapılan işlemlerin hukuki mahiyeti ve özellikleri Borçlar Kanunu’nun, 416-430. maddelerinde düzenlenmiştir. KDV Kanunu’nun 10/d maddesi hükmünün uygulanabilmesi için taraflar arasındaki ilişkinin Borçlar Kanunu’nun söz konusu maddelerine uygun olması gerekir. Aksi halde KDV, malın komisyoncu gibi görünen fakat gerçekte komisyoncu değil, alıcı durumunda olan kimseye gönderildiği tarih itibariyle doğmuş sayılabilir. Komisyoncuya veya konsinyeciye mal sevk edilmesi halinde de sevk irsaliyesi düzenlenmesi gerekir (VUK Md.230/5). Bu irsaliyede, malın “konsinye suretiyle” (komisyoncu vasıtasıyla) satılmak üzere gönderildiği belirtilmelidir (10).

Konsinye satışlarda, nihai alıcı belirlenene kadar KDV ödeme yükümlülüğü ortaya çıkmayacağı gibi, konsinyiye sevk edilen mallara dayanılarak hasılat kaydı da yapılmayacaktır. Mal komisyoncu tarafından satıldığında, sözleşme gereği malı satın alan adına malı konsinye olarak veren tarafından fatura düzenlenecektir. Ko-misyoncu ise sözleşme gereği hak ettiği komisyonunu fatura karşılığı malın ilk sahibi konsinyatörden tahsil edecektir.

Ancak, konsinye suretiyle satışlarda iki farklı uygulamanın yapıldığı görülmektedir.

Birinci uygulama; yukarıda anlatıldığı gibi, malın komisyoncuya irsaliye karşılığı tesliminden sonra satılması halinde, malın satış faturasının komisyoncuya değil, konsinyi vasıtasıyla malı satın alan kişiye kesilmesi ve komisyoncunun (konsinyi) da sözleşme gereği hakkettiği ücretini fatura karşılığı malın ilk sahibi olan konsinyatörden almasıdır (Görüşümüz bu doğrultudadır).

İkinci uygulama; yukarıda anlatıldığından farklı olarak, malın komisyoncuya irsaliye karşılığı tesliminden sonra satılması halinde, malın satış faturasının komisyoncuya kesilmesi, komisyoncunun da sözleşme gereği karını ilave ettikten sonra alıcıya malın faturasını kesmesidir.

Bize göre doğrusu birinci uygulama doğrultusunda olmalıdır. Aksi halde teslim edilen mal konsinye olarak değil, normal teslim/satış gibi değerlendirilecek, hatta muvazaalı işlemlere de yol açabilecektir.


admin hakkında 1296 makale
Trakya üniversitesi bilgisyar proogramcılığını birincilikle birtirdikten sonra 2014 yılında kendi yazılım şirketini kurdu.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*